วรพรรณ อยู่นาน
มหาวิทยาลัยศรีปทุม
หากมองกันชัดๆ แล้ว ต้องยอมรับว่าพัฒนาการความร่วมมือของอาเซียนในช่วงแรกๆ นั้นเน้นความร่วมมือด้านการเมืองเป็นอันดับต้นๆ ก่อนที่จะ ขยายไปสู่ความร่วมมือด้านเศรษฐกิจและสังคมในช่วง 10 กว่าปีที่ผ่านมา และมีการรวมกลุ่มที่ใกล้ชิดยิ่งขึ้น การเปลี่ยนแปลงของบริบททางการเมืองและเศรษฐกิจของโลกและภูมิภาค ความขัดแย้งด้านอุดมการณ์ทางการเมืองในยุคสงครามเย็นยุติลง
การก้าวเข้าสู่โลกยุคโลกาภิวัตน์ที่มีมหาอำนาจใหม่คือจีนและอินเดีย และต้องเผชิญกับภัยคุกคามในรูปแบบใหม่ อาทิเช่น การก่อการร้าย การค้ามนุษย์ สิ่งแวดล้อม ภัยพิบัติ ทำให้อาเซียนต้องปรับตัวและปรับระบบการทำงาน โดยเน้นประสิทธิภาพและการมีส่วนร่วมของประชาชนมากขึ้น
โลกปัจจุบันจึงเป็นโลกที่เต็มไปด้วยความร่วมมือในระดับภูมิภาค จะเห็นได้จากการรวมกลุ่มของประเทศต่างๆ ในยุโรป ละตินอเมริกา เอเชียใต้และแอฟริกาเพื่อสร้างโอกาส เพิ่มความสามารถในการแข่งขันและอำนาจต่อรอง
อาเซียนจึงต้องวางรากฐานสำหรับการสร้างประชาคมอาเซียนที่ประกอบด้วย 3 เสาหลักคือ ประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน และประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียนภายในปี 2558
กฎบัตรอาเซียนเป็นความตกลงระหว่างประเทศสมาชิกที่กำหนดกรอบโครงสร้างองค์กร เป้าหมาย หลักการและกลไกของอาเซียน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของอาเซียนในการดำเนินการตามเป้าหมายต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการรวมตัวไป สู่การเป็นประชาคมอาเซียนภายในปี 2558 การสร้างกลไกที่จะส่งเสริมให้รัฐสมาชิกปฏิบัติตามความตกลงต่างๆ ของอาเซียน และการมุ่งทำให้อาเซียนเป็นองค์กรที่ใกล้ชิดและก่อให้เกิดประโยชน์ต่อประชาชนอย่างแท้จริงมากขึ้น
ประเทศไทยในฐานะประธานอาเซียน และอยู่ในสภาพสังคมยังหาปึกแผ่นไม่เจอแม้จะคลอดโครงการไทยสามัคคีและไทยเข้มแข็งมาสู้ศึกอยู่ขณะนี้ก็ตาม แต่เมื่อประเทศไทยต้องประสบกับความเปลี่ยนแปลงอย่างพลิกผัน จากสังคมที่ให้คุณค่ากับสัมพันธภาพของผู้คน เป็นสังคมของการแข่งขัน ไขว่คว้าเพื่อให้ได้มาในสิ่งที่ตนเองต้องการ มากกว่าที่จะนึกถึงความรู้สึกของผู้อื่น การให้ความสำคัญกับสิ่งที่เป็นวัตถุ สิ่งของภายนอกมากกว่าจิตใจ ทำให้ต้องทบทวนวิถีชีวิตของคนในสังคมว่าจะทำอย่างไร ที่จะต้องปรับตัวให้สอดคล้องกับค่านิยมที่เปลี่ยนไปเพื่อให้การดำรงชีวิตในสังคมมีความสุขมากยิ่งขึ้น โดยเป็นความสุขที่พอเพียง
ปัญหาด้านจิตวิญญาณของเยาวชนไทยในฐานะพลเมืองอาเซียน พบว่าเยาวชนมีปัญหาสุขภาวะทางจิตใจมีความวิตกกังวลในการดำเนินชีวิต คือ เรื่องของการเรียน การเงิน อนาคตชีวิต ปัญหาครอบครัว ความสัมพันธ์กับเพื่อนและคนรัก โดยเยาวชนมากกว่าร้อยละ 55.5 มีภาวะความวิตกกังวลใจ ซึ่งเกิดจาความรู้สึกภายในตัวของเยาวชน และเกิดจากสภาพแรงกดดันภายนอกประกอบกันเยาวชน 1 ใน 6 คือ ร้อยละ 15.5 คิดว่าตนเองมีปมด้อย และ ร้อยละ 8.7 ไม่พอใจในตนเองปัญหาทางจิตใจ ซึ่งผลักดันไปสู่การแสดงออกเชิงพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมเป็นปัญหาสังคมตามมา
ปัญหาสังคมที่เยาวชนมีส่วนสร้างขึ้นมานั้น กลายเป็นสภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยวัตถุฟุ่มเฟือยซึ่งหากเยาวชนขาดแคลนวัตถุฟุ่มเฟือย ใช้ชีวิตอย่างเรียบง่ายก็จะรู้สึกกดดัน ไม่สามารถเข้ากับกลุ่มเพื่อนได้
ปัญหาที่ตกอยู่ในสังคมและกลุ่มเยาวชนที่ได้รับผลกระทบทั้งด้านพฤติกรรมและสังคม ที่เกิดจากการขาดเครื่องมือและกิจกรรมการส่งเสริมด้านจิตวิญญาณของเยาวชนอย่างต่อเนื่อง อาทิเช่น ปัญหาความวิตกกังวลใจ ความรู้สึกมีปมด้อย ปัญหาทางจิตใจที่มีผลกระทบต่อการดำเนินชีวิต ปัญหาความรักและการมีแฟน การมีเพศสัมพันธ์ การควบคุมอารมณ์ ความหวาดระแวง ขัดแย้ง
จึงต้องหันกลับมามองหรือเริ่มที่ตัวเรา เริ่มที่คนใกล้ชิด ในการที่จะมองให้เห็นมุมมองที่หลากหลายและช่วยกันแก้ไขปัญหาพื้นฐาน ที่ซึ่งมาจากภายในจิตใจ ใช้ความรักความเข้าใจอยู่บนพื้นฐานของการยืดหยุ่น ปล่อยวางไป แก้ปัญหาอย่างนุ่มนวล ค่อยเป็นค่อยไป และใช้เวลาในการแก้ไขปัญหา การพัฒนาคนด้านจิตวิญญาณ
การศึกษา การพัฒนาสุขภาวะด้านจิตวิญญาณ ต้องเพื่อให้คนในสังคมได้ตระหนักรู้ว่าจะตอบสนองความต้องการของตนเอง ครอบครัว ชุมชน สังคมและประเทศชาติ จำเป็นต้องเข้าใจวิถีที่เปลี่ยนแปลงไปเพื่อการเข้าใจวิถีของตน ดำรงชีวิตบนพื้นฐานความสุขที่พอเพียง โดยเริ่มที่จิตใจ ปรับความคิด ความรู้สึก ทัศนคติให้เป็นเชิงบวก โดยต้องปรับลึกเข้าไปในระดับจิตวิญญาณ ให้เกิดการเรียนรู้จนกลายเป็นวัฒนธรรมที่เรียกว่าการเรียนรู้อยู่ที่ตนเอง
หากจะใช้จิตตปัญญาศึกษาเป็นตัวช่วยก็ต้องเริ่มที่การพิจารณาด้วยใจอย่างใคร่ครวญ(Contemplation) ความรักความเมตตา(Compassion)การเชื่อมโยงสัมพันธ์(Connection)การเข้าเผชิญ(Confronting) ความต่อเนื่อง(Continuity) ความมุ่งมั่น(Commitment) และการสร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้(Community)
อย่างไรก็ตามในมุมของสังคมและวัฒนธรรมนั้น อาเซียนมีความร่วมมือกันเป็นจำนวนมากในเรื่องที่เกี่ยวกับสังคมและวัฒนธรรม อาทิเช่น เรื่องการศึกษา การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ สาธารณสุข สิ่งแวดล้อม การป้องกันและแก้ไขปัญหาที่เกิดจากยาเสพติด และโรคติดต่อร้ายแรง
ในภาพรวมพลเมืองไทยคงจะได้รับประโยชน์จากความร่วมมือด้านต่างๆของอาเซียน ไม่ว่าจะเป็นประโยชน์จากการที่ภูมิภาคมีเสถียรภาพและสันติภาพ อันเป็นผลจากกรอบความร่วมมือด้านการเมือง และความมั่นคงของอาเซียน
อย่างไรก็ตาม ปัจจัยที่ทำให้นักลงทุนต่างชาติเดินทางเข้ามาลงทุนและท่องเที่ยวในประเทศไทย การที่ไทยสามารถส่งออกไปยังประเทศสมาชิกอาเซียนได้มากขึ้นและมีต้นทุนก่ารผลิตที่ต่ำลง รวมถึงการมีนักท่องเที่ยวจากประเทศสมาชิกอาเซียนเดินทางยงัประเทศไทยเพิ่มมากขึ้น
การมีกรอบความร่วมมือด้านเศรษฐกิจของอาเซียน ทำให้ประเทศไทยสามารถแก้ไขปัญหาที่มีผลกระทบต่อสังคมได้อย่างมีประสิทธิภาพขึ้น ปัจจัยที่เกื้อหนุ่นก็คือความร่วมมือทางด้านสังคมและวัฒนธรรมของอาเซียนด้วย
บนความเคลื่อนไหวที่คาดว่าอาจมีความรุนแรงในการประชุมอาเซียนซัมมิท จนรัฐบาลอาจต้องประกาศ พรบ.ความมั่นคง เพื่อเป็นตัวช่วยการประชุมที่จะมีขึ้นนี้ คงต้องจับตาว่า ทิศทางการแก้ไขปัญหาด้านสุขภาวะทางจิตวิญญาณจะถูกพูดถึงมากน้อยเพียงใด หรือว่าจะมีการบรรจุเป็นวาระของการประชุมหรือไม่ ความร่วมมือด้านสังคมและวัฒนธรรมในกรอบอาเซียนด้านสุขภาวะทางวิตวิญญาณจะทำให้อาเซียนเข้าอกเข้าใจกันและมุ่งไปในทิศทางเดียวกันเพื่อสร้างความมั่นคงและสันติสุขได้จริงหรือไม่ คนไทยในฐานะพลเมืองอาเซียนคงต้องช่วยกันเอาใจช่วยอีกแรง.
ตีพิมพ์ หนังสือพิมพ์ไทยโพสต์ หน้าที่ 2
ฉบับวันที่ 9 ตุลาคม 2552
